Article Thumbnail

Yıldızlar Nasıl Yok Olur ve Ne Kadar Yaşar?

  • 03 Kasım 2021 13:49

Yıldızlar Ne Kadar Yaşar?

Bir yıldızın yaşam beklentisi kütlesine bağlıdır. Genel olarak, yıldız ne kadar büyükse, yakıtını o kadar hızlı yakar ve ömrü o kadar kısa olur. En büyük kütleli yıldızlar, yalnızca birkaç milyon yıllık füzyondan sonra bir süpernovada yanabilir ve patlayabilir. Güneş gibi bir kütleye sahip bir yıldız ise yaklaşık 10 milyar yıl boyunca hidrojeni kaynaştırmaya devam edebilir. Ve eğer yıldız çok küçükse, kütlesi Güneş'in sadece onda biriyse, hidrojeni bir trilyon yıla kadar, yani evrenin şu anki yaşından daha uzun süre kaynaştırmaya devam edebilir. Şimdi soruya geçelim: yıldızlar nasıl ölür?

 

Yıldızlar Nasıl Yok Olur?

"Yıldızlar nasıl yok olur?" sorusunun cevabı. Kütlesine de bağlıdır. En büyük kütleli yıldızlar, yakıt kaynaklarını hızla tüketir ve evrendeki en enerjik patlamalardan bazıları olan çekirdek çöküşü süpernovalarında patlar. Bir süpernovanın ışıması, (sadece kısaca) ev sahibi galaksinin geri kalanını kolayca gölgede bırakabilir. Kalan yıldız çekirdeği, ne kadar kütle kaldığına bağlı olarak bir nötron yıldızı veya bir kara delik oluşturacaktır. Çekirdek 1,44 ila 3 güneş kütlesi içeriyorsa, bu kütle, nötron dejenerasyon basıncı olarak bilinen bir kuantum mekanik etkinin toplam çöküşü engellemeden önce sadece 10 ila 15 mil genişliğinde bir hacme dönüşecektir. Bir nötron yıldızı kütlesi üzerindeki kesin üst sınır bilinmemektedir, ancak yaklaşık 3 güneş kütlesi, nötron dejenerasyon basıncı bile yerçekiminin içe doğru ezilmesiyle mücadele edemez ve çekirdek çökerek bir kara delik oluşturur.

Güneş gibi 1.44 güneş kütlesine sahip ortalama yıldızlar, yalnızca biraz daha az egzotik bir kaderle karşı karşıyadır. Çekirdeklerinde kaynaşmak için hidrojen tükenirken, dış katmanlarını dökmeden önce kırmızı dev yıldızlara dönüşürler. Bu gezegenimsi bulutsularda geride kalan kalıntı bir beyaz cüce yıldızdır. Nötron yıldızları gibi, beyaz cüceler de artık hidrojeni helyuma kaynaştırmaz, bunun yerine destek için dejenerasyon basıncına bağlıdır - bu sefer elektronlar dejenere olur, bir araya toplanır ve nötronlardan ziyade daha yüksek enerji durumlarına zorlanır.

Kendi hallerine bırakılan beyaz cüceler, sonunda siyah cücelere dönüşecek. Henüz hiçbir siyah cüce gözlemlenmedi çünkü beyaz bir cücenin kaybolması evrenin şu anki yaşından daha uzun sürüyor. Ve eğer beyaz cüce ikili bir sistemin parçasıysa, bu kaderi tamamen önleyebilir. Beyaz cüce, yoldaş yıldızından madde toplayarak Tip Ia süpernovada patlayabilir ve geride hiçbir kalıntı bırakmayabilir.

 

Evrendeki en küçük yıldızların son derece uzun ömürleri vardır - aslında henüz hiçbiri sonunu görmemiştir. 0,4 güneş kütlesinden daha az kütleye sahip olan kırmızı cüceler, o kadar yavaş yanarlar ki, evrenin şu anki yaşından çok daha uzun, 100 milyar yaşına kadar yaşayabilirler.

 

-

Referanslar: https://skyandtelescope.org/astronomy-resources/how-long-do-stars-live-stars-die/